Nhóm phụ huynh gốc Á kiện: "Quy trình bốc thăm bề ngoài có vẻ trung lập, nhưng thực chất là phân biệt đối xử với người gốc Á"
Sau khi bị tòa cấp dưới bác đơn, Tòa án Tối cao đã thụ lý vụ việc... "Bước ngoặt định đoạt tính vi hiến của tiêu chí tuyển sinh trung lập về chủng tộc"
Tòa án Tối cao Liên bang đã quyết định thụ lý đơn kháng cáo do một nhóm phụ huynh đệ trình, với cáo buộc rằng quy trình bốc thăm tuyển sinh vào các chương trình chuyên (magnet program) cấp trung học cơ sở của Hệ thống Trường Công lập Quận Montgomery (MCPS), bang Maryland, đang gây bất lợi cho học sinh gốc Á. Do đó, tranh cãi về phân biệt chủng tộc xung quanh chính sách tuyển sinh của các trường công lập danh tiếng tại Mỹ một lần nữa được đưa ra trước phán quyết của Tòa án Tối cao Liên bang.
Vào ngày 19, Tòa án Tối cao Liên bang thông báo chấp thuận yêu cầu xem xét vụ kiện do "Hiệp hội vì sự công bằng trong giáo dục (Association for Education Fairness)", một tổ chức gồm các phụ huynh gốc Á, đệ trình chống lại Hội đồng Giáo dục Quận Montgomery. Vấn đề cốt lõi của vụ việc lần này là liệu một chính sách tuyển sinh bề ngoài trung lập về chủng tộc, nhưng lại làm giảm tỷ lệ trúng tuyển của một nhóm chủng tộc cụ thể so với tổng tỷ lệ người nộp đơn, có bị coi là phân biệt chủng tộc theo Hiến pháp hay không.
Hệ thống bị đem ra tranh tụng là phương thức tuyển sinh theo hình thức bốc thăm được áp dụng từ năm học 2021-2022 cho các chương trình chuyên về nhân văn và STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học) tại 4 trường THCS thuộc Quận Montgomery, gồm Takoma Park, Eastern, Roberto Clemente và Martin Luther King Jr. Chris Kieser, luật sư cao cấp tại Quỹ Pháp lý Thái Bình Dương (PLF) đại diện cho bên nguyên đơn, lập luận: "Việc sử dụng các yếu tố địa lý làm chỉ số thay thế để tăng tỷ lệ nhập học của một nhóm nhất định rốt cuộc sẽ dẫn đến việc phân biệt đối xử với nhóm khác. Điều này đi ngược lại hoàn toàn với tinh thần phán quyết của Tòa án Tối cao Liên bang khi tuyên bố các hạn ngạch tuyển sinh phân biệt chủng tộc ở bậc đại học là vi hiến".
Ngược lại, Liliana Lopez, người phát ngôn của Sở Giáo dục Quận Montgomery, đã tuyên bố: "Phiên xem xét lần này của Tòa án Tối cao là quá trình tìm kiếm một phán quyết rõ ràng về các căn cứ pháp lý liên quan đến tiêu chí tuyển sinh trung lập về chủng tộc. Bất kể tiến trình xét xử của Tòa án Tối cao Liên bang diễn ra như thế nào, Sở Giáo dục vẫn sẽ kiên định duy trì phương châm mang lại cơ hội giáo dục công bằng cho tất cả học sinh".
Trước đó, Tòa án Liên bang Maryland ở cấp sơ thẩm và Tòa phúc thẩm Liên bang Khu vực 4 ở cấp phúc thẩm đều đã bác bỏ vụ kiện, cho rằng chỉ với những tài liệu mà bên nguyên đơn chứng minh thì khó có thể coi chính sách này rõ ràng đã gây ra sự bất lợi không tương xứng đối với học sinh gốc Á hoặc được ban hành với ý đồ phân biệt đối xử.
Tuy nhiên, các nhóm bảo vệ quyền lợi của người thiểu số và các tổ chức nhân quyền trong quận lại phản bác rằng hệ thống bốc thăm nói trên đã đóng góp mang tính quyết định vào việc mở rộng cơ hội giáo dục cho các học sinh da đen và gốc Tây Ban Nha, những đối tượng từng bị gạt ra ngoài lề xã hội trước đây. Trên thực tế, tỷ lệ học sinh da đen và gốc Tây Ban Nha trúng tuyển vào các chương trình chuyên kể trên vốn chỉ ở mức một chữ số vào năm 2018, nay đã tăng vọt lên mức 30% đến 40% tùy từng trường sau khi áp dụng chế độ bốc thăm. Chi nhánh Quận Montgomery của Hiệp hội Quốc gia vì sự Tiến bộ của Người Da màu (NAACP) cùng các tổ chức khác đã ra tuyên bố chung kêu gọi duy trì hệ thống này: "Cuộc cải cách lần này là biện pháp mở rộng cánh cửa cho những học sinh từng bị gạt ra ngoài lề".
Vụ việc lần này đang thu hút sự chú ý lớn do gắn liền với tiền lệ vào tháng 2 năm 2024, khi Tòa án Tối cao Liên bang từ chối xem xét đề án cải cách hệ thống tuyển sinh của Trường Trung học Khoa học và Công nghệ Thomas Jefferson (TJ) danh tiếng tại Quận Fairfax, bang Virginia. Vào thời điểm đó, phần lớn các thẩm phán đã tôn trọng phán quyết của tòa cấp dưới, nhưng các thẩm phán có khuynh hướng bảo thủ như Thẩm phán Clarence Thomas và Thẩm phán Samuel Alito đã bày tỏ ý kiến phản đối gay gắt: "Vấn đề phân biệt chủng tộc gián tiếp cũng cần phải được Tòa án Tối cao phân xử một cách nghiêm ngặt".
Với việc Tòa án Tối cao Liên bang quyết định đưa vụ việc tuyển sinh chương trình chuyên của Quận Montgomery ra xét xử chung thẩm, dự kiến một tiêu chuẩn pháp lý quan trọng sẽ được thiết lập cho việc xây dựng các tiêu chí tuyển sinh vào trường chuyên và trường điểm công lập trên toàn nước Mỹ trong tương lai. Lịch trình tranh tụng miệng cụ thể của Tòa án Tối cao Liên bang sẽ được ấn định sau.