Цагаачдын эрхийг хамгаалах “CASA” байгууллага шүүхийн зөвшөөрөлгүй замбараагүй баривчилгааны эсрэг шүүхэд нэхэмжлэл гаргав
АНУ-ын иргэнийг хүртэл саатуулсан бөгөөд шалтгаан нь “Англи хэлээр тааруухан ярьсан” явдал байв
Арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхсан хүчирхийллийн мөрдөн шалгалтын маргаан ICE: “Арьсны өнгө биш, хууль бус үйлдэл л баривчлах үндэслэл болсон”
Мэриленд мужид Дотоодын аюулгүй байдлын яам (DHS) болон Цагаачлал, гаалийн хяналтын алба (ICE) өнгөт арьстнуудыг онилж, шүүхийн зөвшөөрөлгүйгээр замбараагүй баривчлан саатуулж байсан нөхцөл байдал илэрч, маргаан дагуулаад байна.
Энэ сарын 10-ны өдөр цагаачдын эрхийг хамгаалах “CASA” байгууллага болон Америкийн Иргэний эрхийн холбоо (ACLU)-ны Мэриленд дэх салбар тус мужийн оршин суугчдыг төлөөлөн Дотоодын аюулгүй байдлын яамны эсрэг шүүхэд нийтийн нэхэмжлэл (Class Action) гаргажээ.
Нэхэмжлэлд дурдсанаар, ICE-ийн хяналт шалгалтын ажилтнууд арьс өнгөний шинж чанарт үндэслэн хар арьст болон өнгөт арьст цагаач гэж сэжиглэгдсэн хүмүүсийг хууль ёсны зөвшөөрөл эсвэл урьдчилсан шалгалтгүйгээр санаатайгаар зогсоож, газар дээр нь баривчлан саатуулдаг “эхлээд баривчил, дараа нь шалга” (arrest first, ask questions later) гэх бодлогыг баримталж ирсэн нь тодорхой болжээ.
Нэхэмжлэлд нэхэмжлэгчээр оролцсон Мэриленд мужийн уугуул, АНУ-ын иргэн Самуэл Гузман (Samuel Guzman) өнгөрсөн зургаадугаар сард Аннаполис хотын нэгэн сүлжээ дэлгүүрийн зогсоол дээр ICE-ийн ажилтнуудад дур мэдэн баривчлагджээ. Гузман АНУ-д төрсөн иргэн гэдгээ удаа дараа мэдэгдэн эсэргүүцсэн боловч ажилтнууд түүнийг гавлаж, бусад латин гаралтай хүмүүсийн хамт саатуулсан байна.
Тухайн үед ажилтан нь Гузманд “АНУ-ын иргэн мөртлөө яагаад англиар олигтой ярьж чаддаггүй юм бэ?” хэмээн доромжилсон үг шидсэн нь тогтоогджээ. Гузманаас гадна АНУ-д 10–20 гаруй жил амьдарсан оршин суугчид гэмт хэрэг үйлдсэн тодорхой сэжиггүйгээр олноороо баривчлагдсан байна.
“CASA”-гийн өмгөөлөгчдийн баг “Дотоодын аюулгүй байдлын яамны энэхүү үйлдэл нь шүүхийн зөвшөөрөлгүй мөрдөн шалгалтыг хатуу хязгаарласан холбооны хууль болон АНУ-ын Үндсэн хуулийн 4-р нэмэлт өөрчлөлтийг (нэгжлэг, баривчилгаанаас хүний эрхийг хамгаалах тухай) шууд зөрчсөн, арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхсан, төрийн эрх мэдлийг хууль бусаар урвуулан ашигласан үйлдэл юм” гэж онцлов.
Энэхүү нэхэмжлэлийн талаар Дотоодын аюулгүй байдлын яам даруй эсэргүүцэл илэрхийлэв. Тус яамны хэвлэлийн төлөөлөгч мэдэгдэлдээ “DHS-ийн хууль сахиулах байгууллагууд арьс өнгөөр ялгаварлан онилдог гэх мэдэгдэл нь хариуцлагагүй бөгөөд илт худал зүйл” гээд “Шалгалтын гол шалгуур нь арьсны өнгө, үндэс угсаа бус, зөвхөн ‘хууль бусаар оршин суугаа эсэх’ явдал юм” гэж онцлон тэмдэглэв.
Цаашлаад холбогдох албаныхан холбооны хуулийн (8 U.S.C. 1357) дагуу хууль ёсны шалгалт хийх болон баривчлах эрх мэдлээ хэрэгжүүлж байгаагаа мэдэгдэж, сүүлийн үед Мэриленд орчимд хүн амины хэрэг, хүчин зэрэг хүнд гэмт хэрэг үйлдсэн олон тооны хууль бус оршин суугчдыг баривчилсан амжилтаа танилцуулан өөрсдийн мөрдөн шалгалтын үндэслэлийг хүчтэй хамгааллаа.
Гэвч нэхэмжлэгч талын хуулийн төлөөлөгчид Дээд шүүхийн жишиг болон хуулийн дагуу шүүхийн зөвшөөрөлгүй баривчилгаа нь зөвхөн “оргон зайлах эрсдэл тодорхой байгаа маш хязгаарлагдмал нөхцөлд” л онцгой тохиолдол болгон хэрэгжих ёстой гэж санал нэгдэв.
Өмнө нь Вашингтон ДС зэрэг бусад бүс нутагт ч зөвшөөрөлгүй дур зоргоороо баривчилсны төлөө үүнтэй төстэй нэхэмжлэлүүд гарч, хууль сахиулах байгууллагын эрх мэдлийг хязгаарласан шийдвэрүүд гарч байсан билээ. Энэхүү шүүх хурлын үр дүнгээс хамаарч АНУ даяар улам бүр ширүүсч буй цагаачлалын хатуу бодлогод саад хийгдэх эсэх нь олны анхаарлыг татаж байна.